TSUE C-744/24 motyw 60: bank wybrał prowizję – SKD
Motyw 60 C-744/24 rozbraja argument banków o 'nieproporcjonalności' Sankcji Kredytu Darmowego — to była świadoma decyzja biznesowa kredytodawcy
TSUE w motywie 60 wyroku C-744/24 napisał wprost: kredytodawca ma wybór, jak skonstruować cenę kredytu. Może pobrać prowizję z góry albo zamiast tego wbudować koszt w wyższą stopę oprocentowania. To była jego decyzja. Jeśli bank dziś twierdzi, że Sankcja Kredytu Darmowego jest wobec niego 'nieproporcjonalnie surowa' — odpowiedź jest prosta: sam wybrał ten model.
Najważniejsze wnioski
-
1Motyw 60 wyroku TSUE C-744/24: bank miał wybór między prowizją a wyższym oprocentowaniem — to była jego świadoma decyzja biznesowa, nie konieczność.
-
2W latach 2020–2021 (zerowe stopy NBP) banki stosowały prowizje 5–30%, bo maksymalne oprocentowanie wynosiło tylko 7,2%. Prowizja stała się substytutem odsetek.
-
3Kredytowana prowizja (doliczana do kwoty kredytu) skutecznie omijała przepisy o odsetkach maksymalnych — konsument płacił odsetki od pieniędzy, których faktycznie nie otrzymał.
-
4Bank nie może jednocześnie twierdzić: 'musiałem stosować prowizje' i 'sankcja jest nieproporcjonalna' — to wzajemnie wykluczające się pozycje.
-
5Wynik ekonomiczny obu modeli (prowizja vs. wyższe oprocentowanie) może być dla banku identyczny — co potwierdza analiza równoważności rentowności.
Co mówi motyw 60 wyroku C-744/24?
Trybunał napisał wprost: kredytodawca ma wybór, jak skonstruować cenę kredytu. Może pobrać prowizję z góry — jeśli klienta na to stać — albo zamiast tego wbudować ten koszt w wyższą stopę oprocentowania. Wynik ekonomiczny (przychód brutto banku) może być dla instytucji finansowej identyczny w obu wariantach.
To była decyzja biznesowa kredytodawcy — nie konieczność rynkowa. Jeśli bank dziś argumentuje, że Sankcja Kredytu Darmowego jest wobec niego 'nieproporcjonalnie surowa', bo traci prawo do odsetek — TSUE odpowiada: sam wybrałeś model z prowizjami zamiast prostszego modelu opartego wyłącznie na oprocentowaniu.
Dlaczego banki wybrały prowizje? Kontekst lat 2020–2021
Żeby zrozumieć skalę problemu, trzeba wrócić do okresu rekordowo niskich stóp procentowych. W latach 2020–2021 stopa referencyjna NBP spadła do 0,1%, a maksymalne oprocentowanie kredytu konsumenckiego wynosiło zaledwie 7,2% rocznie. To było dla wielu instytucji za mało, żeby osiągnąć zakładaną rentowność przy kredytach gotówkowych.
Jak banki i instytucje pożyczkowe reagowały na limit odsetek maksymalnych:
- Stosowały prowizje na poziomie 5%, 10%, a nierzadko 20–30% wartości kredytu
- Doliczały prowizję do kwoty kredytu (tzw. kredytowanie prowizji), od której następnie naliczały odsetki
- Konsument 'brał na rękę' np. 10 000 zł, ale odsetki naliczano od 11 500–13 000 zł
- Prowizja stała się de facto substytutem odsetek — i przy okazji skutecznie omijała instytucję odsetek maksymalnych
- Model był niekiedy prezentowany jako 'wygodny' — bo rozkłada koszt w czasie przez inkorporację do rat
Prowizja rozkładana w czasie (kredytowana) stawała się ukrytym, narastającym kosztem przez cały okres spłaty. Konsument nie widział, że płaci odsetki od pieniędzy, których faktycznie nigdy nie otrzymał.
Analiza równoważności rentowności — co pokazuje tabela z wyroku
Matematyka stojąca za motywem 60 jest precyzyjna. Rozważmy dwa produkty kredytowe o identycznym efekcie ekonomicznym dla banku, przy kredycie 10 000 zł na 24 miesiące:
Produkt 1 — prowizja 5% + niższe oprocentowanie 8%:
- Kwota kredytu brutto (podstawa rat): 10 500 zł (kapitał + prowizja)
- Miesięczna rata: 474,89 zł
- Suma wszystkich rat: 11 397,28 zł
- RRSO (liczone od kwoty netto 10 000 zł): 12,89%
Produkt 2 — zero prowizji + wyższe oprocentowanie 12,89%:
- Kwota kredytu brutto: 10 000 zł (sam kapitał)
- Miesięczna rata: 474,89 zł — identyczna jak w Produkcie 1
- Suma wszystkich rat: 11 397,28 zł — identyczna
- RRSO: 12,89% — identyczne
Wniosek jest jednoznaczny: bank osiąga identyczny przychód brutto w obu wariantach. Różnica polega wyłącznie na strukturze cenowej — nie na wyniku finansowym dla instytucji. To właśnie potwierdza motyw 60: wybór modelu z prowizją był decyzją biznesową, a nie koniecznością.
Kluczowa sprzeczność — której banki wolałyby uniknąć
Sektor bankowy w debacie publicznej wokół SKD próbuje jednocześnie podtrzymywać kilka narracji, które wzajemnie się wykluczają. Trybunał, opisując model biznesowy w motywie 60, nieumyślnie — lub całkowicie świadomie — wskazał na tę fundamentalną sprzeczność.
Trzy wzajemnie wykluczające się twierdzenia banków:
- Twierdzenie 1: 'Musieliśmy stosować prowizje, bo stopy były za niskie' — co sugeruje, że prowizja była substytutem odsetek, z premedytacją zastępującym regulowane maksimum
- Twierdzenie 2: 'Prowizję rozkładaliśmy w czasie, bo to wygodniejsze dla konsumenta' — co jest prezentowaniem decyzji optymalizacyjnej banku jako usługi dla klienta
- Twierdzenie 3: 'Całość była transparentna i zrozumiała dla konsumenta' — co stoi w sprzeczności z tym, że konsument nie wiedział, iż płaci odsetki od pieniędzy, których nie otrzymał
Bank nie może jednocześnie twierdzić, że 'musiał' stosować prowizje (bo to była reakcja na regulacje odsetkowe), a jednocześnie utrzymywać, że Sankcja Kredytu Darmowego jest wobec niego nieproporcjonalna. Motyw 60 TSUE rozbija tę narrację: był wybór, bank wybrał — i ponosi tego konsekwencje.
Dlaczego to ma znaczenie dla Twoich spraw o Sankcję Kredytu Darmowego?
Motyw 60 to nie jest akademicka abstrakcja. To konkretny argument procesowy, który można — i należy — przywoływać w sprawach o Sankcję Kredytu Darmowego. Gdy bank w odpowiedzi na pozew podnosi zarzut 'rażącej nieproporcjonalności' sankcji, sąd powinien wziąć pod uwagę, że:
Argumenty wynikające z motywy 60 C-744/24 dla spraw sądowych:
- Kredytodawca aktywnie wybrał model z prowizją — miał do dyspozycji alternatywę w postaci wyższego oprocentowania o identycznym efekcie ekonomicznym
- Wybór modelu z kredytowaną prowizją generował dla banku dodatkowe korzyści (omijanie odsetek maksymalnych, odsetki od prowizji, niższy opór cenowy konsumenta)
- Sankcja z art. 45 UKK jest proporcjonalna do wyborów dokonanych przez stronę profesjonalną — nie jest karą przypadkową
- Dyrektywa 2008/48/WE ma cel prewencyjno-odstraszający: sankcja musi być na tyle dolegliwa, żeby zniechęcać do naruszeń (art. 23 dyrektywy)
TSUE C-744/24, motyw 60: 'Kredytodawca ma wybór między pobieraniem prowizji a zastosowaniem wyższej stopy oprocentowania. Wynik ekonomiczny może być identyczny. To była jego decyzja biznesowa.'
Podsumowanie — co dalej po C-744/24?
Wyrok TSUE C-744/24 z 26 marca 2026 r. to jedno z najważniejszych orzeczeń dla spraw o Sankcję Kredytu Darmowego w ostatnich latach. Motyw 60 zamyka furtkę argumentacyjną, z której banki najchętniej korzystały: twierdzenie o 'nieproporcjonalności' sankcji. Orzeczenie potwierdza, że Sankcja Kredytu Darmowego jest zgodna z zasadą proporcjonalności z art. 23 dyrektywy 2008/48/WE — i że to bank, dokonując świadomych wyborów biznesowych, stworzył stan faktyczny, w którym sankcja ta ma zastosowanie.
Podsumowanie
Motyw 60 wyroku C-744/24 to nie akademicka glosa — to narzędzie procesowe. Jeśli Twoja umowa kredytowa zawierała prowizję doliczoną do kwoty kredytu (od której bank naliczał odsetki), masz podstawy do Sankcji Kredytu Darmowego. Bank wybrał ten model. TSUE to potwierdził. Działaj.
Adwokat Paweł Borowski
Specjalista do spraw przeciwko bankom - kredyty we frankach, WIBOR, Sankcja Kredytu Darmowego
Wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu spraw przeciwko instytucjom finansowym. Specjalizuje się w kredytach frankowych, unieważnianiu klauzul WIBOR oraz dochodzeniu roszczeń z tytułu sankcji kredytu darmowego.
